Η παραγωγή επαρκών και ποιοτικών τροφίμων για έναν συνεχώς αυξανόμενο παγκόσμιο πληθυσμό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα. Η πρόκληση αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, της αυξανόμενης πίεσης στους υδατικούς πόρους, του υψηλού ενεργειακού κόστους και της ανάγκης περιορισμού των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της γεωργίας.
Στο πλαίσιο αυτό, τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ. Νίκος Κατσούλας, τα θερμοκήπια και γενικότερα η γεωργία ελεγχόμενου περιβάλλοντος αναγνωρίζονται διεθνώς ως βασικά εργαλεία για την επίτευξη μιας περισσότερο αποδοτικής και βιώσιμης αγροτικής παραγωγής. Η δυνατότητα ελέγχου των συνθηκών καλλιέργειας επιτρέπει υψηλότερες αποδόσεις, καλύτερη ποιότητα προϊόντων και σημαντική εξοικονόμηση φυσικών πόρων. Ωστόσο, η επόμενη γενιά θερμοκηπίων καλείται να ανταποκριθεί σε ακόμη μεγαλύτερες απαιτήσεις.
Αυτό ήταν το αντικείμενο της ομιλίας που παρουσίασε ο ίδιος στο 7ο Διεθνές Συνέδριο Θερμοκηπίων που πραγματοποιήθηκε στη Σουγκουάνγκ της Κίνας, μετά από πρόσκληση της Ακαδημίας Γεωργικών Επιστημών της Κίνας.
Η επιλογή της Σουγκουάνγκ ως τόπου διεξαγωγής του συνεδρίου δεν είναι τυχαία, τονίζει και εξηγεί: «Η πόλη θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα παγκόσμια κέντρα θερμοκηπιακής παραγωγής και είναι γνωστή ως η “πρωτεύουσα των λαχανικών” της Κίνας. Η ευρύτερη περιοχή διαθέτει περισσότερα από 400.000 στρέμματα θερμοκηπίων, έκταση πολλαπλάσια της συνολικής θερμοκηπιακής έκτασης αρκετών ευρωπαϊκών χωρών, ενώ αποτελεί σημείο αναφοράς για την ανάπτυξη και εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών προστατευμένης καλλιέργειας».
Η Κίνα, σύμφωνα με τον ίδιο, διαθέτει σήμερα τη μεγαλύτερη θερμοκηπιακή έκταση παγκοσμίως, αντιπροσωπεύοντας το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής σε συστήματα γεωργίας ελεγχόμενου περιβάλλοντος. Παράλληλα, αναπτύσσει και εφαρμόζει ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα τεχνολογιών, από τα γνωστά ηλιακά θερμοκήπια χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης έως προηγμένα συστήματα υψηλής τεχνολογίας που αξιοποιούν αισθητήρες, αυτοματισμούς και Τεχνητή Νοημοσύνη για τη βελτιστοποίηση της παραγωγής και της χρήσης των διαθέσιμων πόρων.
Η παρουσίαση του καθηγητή Νικολάου Κατσούλα επικεντρώθηκε στη μετάβαση από τον παραδοσιακό έλεγχο μεμονωμένων παραμέτρων του θερμοκηπίου, όπως η θερμοκρασία, η σχετική υγρασία ή η άρδευση, προς μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση διαχείρισης, όπου το θερμοκήπιο αντιμετωπίζεται ως ένα σύνθετο σύστημα αλληλεπιδράσεων μεταξύ κλίματος, φυτών, νερού, ενέργειας και παραγωγής.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο της προσομοίωσης του μικροκλίματος και της διαπνοής των φυτών, δύο παραμέτρων που επηρεάζουν καθοριστικά τις ανάγκες των καλλιεργειών σε νερό και θρεπτικά στοιχεία, αλλά και την ανάπτυξη ασθενειών. Παρουσιάστηκαν ερευνητικά αποτελέσματα που δείχνουν ότι η ακριβέστερη κατανόηση των διεργασιών αυτών μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση της αποδοτικότητας χρήσης των διαθέσιμων πόρων.
Σημαντικό μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε επίσης στις δυνατότητες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες για την ανάπτυξη προγνωστικών συστημάτων διαχείρισης. Μέσω της αξιοποίησης αισθητήρων, μαθηματικών προσομοιωμάτων, δεδομένων πρόγνωσης καιρού και τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης, καθίσταται πλέον δυνατή η πρόβλεψη των αναγκών των καλλιεργειών και η υποστήριξη των αποφάσεων του παραγωγού σε πραγματικό χρόνο. Εφαρμογές όπως η πρόβλεψη κινδύνου εμφάνισης ασθενειών ή η βελτιστοποίηση της άρδευσης και της λίπανσης μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των απωλειών νερού και θρεπτικών στοιχείων, διατηρώντας παράλληλα υψηλά επίπεδα παραγωγικότητας.
Παράλληλα, παρουσιάστηκαν νέες προσεγγίσεις που συνδέουν τη θερμοκηπιακή παραγωγή με την ενεργειακή αποδοτικότητα, τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τις αρχές της κυκλικής οικονομίας. Η επαναχρησιμοποίηση νερού και θρεπτικών στοιχείων, η αξιοποίηση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και η καλύτερη διαχείριση των ροών ενέργειας και υλικών αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη βιωσιμότητα των μελλοντικών συστημάτων παραγωγής.
Τέλος, αναδείχθηκε ο ρόλος των ψηφιακών τεχνολογιών και των λεγόμενων «ψηφιακών διδύμων», δηλαδή εικονικών αναπαραστάσεων του θερμοκηπίου που επιτρέπουν τη συνεχή παρακολούθηση, ανάλυση και πρόβλεψη της λειτουργίας του. Οι τεχνολογίες αυτές δημιουργούν τις προϋποθέσεις για πιο ευφυή, προσαρμοστικά και ανθεκτικά συστήματα παραγωγής, ικανά να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του μέλλοντος.
Το βασικό συμπέρασμα της παρουσίασης ήταν ότι η γεωργία του μέλλοντος δεν θα εξαρτηθεί μόνο από την αύξηση της παραγωγής, αλλά κυρίως από την ικανότητά της να χρησιμοποιεί αποτελεσματικότερα το νερό, την ενέργεια και τους υπόλοιπους φυσικούς πόρους. Σε αυτή τη μετάβαση, η επιστημονική έρευνα και η τεχνολογική καινοτομία καλούνται να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο.(Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ）
